भावनिक वातावरणात आठवणींना उजाळा; गुणवंत विद्यार्थ्यांचा गौरव आणि मार्गदर्शनाचा संगम
भामरागड येथील राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालयात बी.ए. अंतिम वर्षाच्या विद्यार्थ्यांचा निरोप समारंभ उत्साहपूर्ण आणि भावनिक वातावरणात पार पडला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी आपल्या तीन वर्षांच्या महाविद्यालयीन प्रवासातील अनुभव शेअर करत शिक्षकांप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली. विविध शैक्षणिक व सांस्कृतिक उपक्रमांत सक्रिय सहभाग नोंदवणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा गौरवही यावेळी करण्यात आला.

कार्यक्रमाची सुरुवात पारंपरिक पद्धतीने सरस्वती पूजनाने झाली. अध्यक्षस्थानी प्रा. डॉ. कैलास विठ्ठलराव निखाडे होते, तर प्रमुख पाहुणे म्हणून माननीय खंडाळकर सर, चर्चे सर आणि ग्रंथपाल प्रा. विनायक मोरांळे उपस्थित होते. निरोप समारंभाचे नियोजन विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून करण्यात आले होते, ज्यामुळे कार्यक्रमात आत्मीयता आणि शिस्त यांचा सुंदर समतोल दिसून आला.

या प्रसंगी ‘बेस्ट स्टुडंट’ या मानाच्या पुरस्काराने किरण कुरसामी याचा सन्मान करण्यात आला. शैक्षणिक प्रगतीसोबतच क्रीडा, सांस्कृतिक आणि सहशालेय उपक्रमांमध्ये सातत्याने केलेल्या उल्लेखनीय कामगिरीची दखल घेत त्याला शाल व श्रीफळ देऊन गौरविण्यात आले. या पुरस्कारामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये गुणवत्तेचा आणि सर्वांगीण विकासाचा संदेश अधोरेखित झाला.

विद्यार्थ्यांनी आपल्या शिक्षकांविषयी कृतज्ञता व्यक्त करत प्रा. डॉ. कैलास निखाडे यांना भेटवस्तू देऊन सन्मानित केले. या प्रसंगी अनेक विद्यार्थ्यांनी आपले अनुभव मांडत, महाविद्यालयाने दिलेल्या शैक्षणिक संधी आणि मार्गदर्शनामुळे स्वतःमध्ये झालेला बदल अधोरेखित केला. कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांच्या आठवणी, हास्य-विनोद आणि भावनिक क्षणांचा संगम पाहायला मिळाला.

अध्यक्षीय भाषणात डॉ. निखाडे यांनी विद्यार्थ्यांना जिद्द, चिकाटी आणि सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून पुढील आयुष्यातील संधींचा योग्य उपयोग करण्याचे मार्गदर्शन केले. प्रमुख पाहुण्यांनीही विद्यार्थ्यांना उज्ज्वल भविष्यासाठी शुभेच्छा देत आत्मविश्वासाने पुढे जाण्याचा संदेश दिला. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रा. विनायक मोरांळे यांनी प्रभावी शैलीत केले, ज्यामुळे संपूर्ण कार्यक्रमात उत्साह टिकून राहिला.

“महाविद्यालयातील तीन वर्षांचा प्रवास आम्हाला केवळ पदवीच नाही, तर आयुष्यभर उपयोगी पडणारे मूल्य आणि आत्मविश्वास देऊन गेला,” असे किरण कुरसामी याने आपल्या मनोगतात सांगितले.

अशा निरोप समारंभांमुळे विद्यार्थ्यांना भूतकाळाची गोड आठवण आणि भविष्याचा सकारात्मक दृष्टिकोन मिळतो. पुढील वाटचालीतही विद्यार्थ्यांनी महाविद्यालयाशी नाते जपून समाजात सकारात्मक योगदान द्यावे, असे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

भामरागड: येथील राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालयाच्या भूगोल, अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने दुबागुडा या दुर्गम गावात एक दिवसीय सामाजिक-आर्थिक सर्वेक्षण यशस्वीरीत्या पार पडले. या उपक्रमात विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष क्षेत्रभेटीच्या माध्यमातून ग्रामीण जीवनाचा अभ्यास केला. प्राध्यापकांच्या मार्गदर्शनाखाली सुमारे ३० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवून शैक्षणिक प्रक्रियेला वास्तवाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला.

या अभ्यास दौऱ्याचे नियोजन भूगोल विभाग प्रमुख डॉ. कैलास विठ्ठलराव निखाडे यांच्या पुढाकारातून करण्यात आले होते. उपक्रमामागील उद्देश विद्यार्थ्यांना ‘Field Work’ चे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण देणे आणि ग्रामीण भागातील सामाजिक व आर्थिक रचनेचे आकलन करून देणे हा होता. अभ्यासक्रमाच्या अनुषंगाने सर्वेक्षणाची रूपरेषा तयार करून विद्यार्थ्यांना गटांमध्ये विभागण्यात आले. प्रत्येक गटाने गावातील कुटुंबसंख्या, साक्षरता दर, आरोग्य सुविधा, शेती पद्धती, पाणीपुरवठा व जोडधंदे यावर सविस्तर माहिती संकलित केली.

या मोहिमेत सहभागी प्राध्यापकांमध्ये डॉ. प्रमोद घोनमोडे, डॉ. संतोष डाखरे, डॉ. सुरेश डोहाने, प्रा. विनायक मोरांडे आणि डॉ. भारद्वाज यांचा समावेश होता. त्यांनी विद्यार्थ्यांना प्रश्नावली तयार करणे, माहिती गोळा करणे आणि त्याचे विश्लेषण करण्याच्या पद्धती प्रत्यक्ष शिकवल्या. दुर्गम भागातील भौगोलिक अडचणी, मर्यादित सुविधा आणि स्थानिक लोकांचे जीवनमान यांचा विद्यार्थ्यांनी जवळून अनुभव घेतला.

या उपक्रमातील एक विशेष आणि हृदयस्पर्शी क्षण म्हणजे महाविद्यालयातील विद्यार्थिनी कु. उर्मिला पुंगाटी हिने दाखवलेले आदरातिथ्य. दुबागुडा येथील आपल्या निवासस्थानी तिने सर्व विद्यार्थी व प्राध्यापकांसाठी स्नेहभोजनाचे आयोजन केले. तिच्या या उपक्रमामुळे विद्यार्थी-शिक्षक आणि स्थानिक समाज यांच्यातील संवाद अधिक दृढ झाला.

विद्यार्थ्यांनी या सर्वेक्षणातून केवळ माहिती संकलनच नाही, तर ग्रामीण जीवनातील वास्तव, समस्या आणि संधी यांचा अभ्यास केला. नियोजनबद्ध अंमलबजावणी, प्राध्यापकांचे मार्गदर्शन आणि विद्यार्थ्यांचा उत्साह यामुळे हा उपक्रम ज्ञानवर्धक ठरला.

“पुस्तकी ज्ञानाबरोबरच प्रत्यक्ष क्षेत्रावर काम करण्याचा हा अनुभव आमच्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरला,” असे एका विद्यार्थ्याने आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांची संशोधन क्षमता आणि सामाजिक जाण वाढण्यास मदत होते. पुढील काळातही अशा क्षेत्रभेटी व अभ्यास उपक्रमांमध्ये विद्यार्थ्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदवून शैक्षणिक प्रवास अधिक समृद्ध करावा, असे आवाहन महाविद्यालयाच्या वतीने करण्यात आले.

भामरागड: येथे निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने मोह (Mahua) या वनसंपत्तीवर आधारित रोजगारनिर्मिती आणि मूल्यवर्धनाच्या संधींवर एक अभ्यासपूर्ण जनजागृती उपक्रम आयोजित करण्यात आला. ग्रामीण व आदिवासी जीवनाशी घट्ट नाते असलेल्या मोहाच्या फुलांचे आर्थिक, पोषणमूल्यात्मक आणि सामाजिक महत्त्व या उपक्रमातून उलगडण्यात आले. संस्थापक अध्यक्ष डॉ. कैलास निखाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली झालेल्या या कार्यक्रमात विद्यार्थी, महिला बचत गट, निसर्गप्रेमी आणि स्थानिक नागरिक सहभागी झाले.

उपक्रमाचा मुख्य उद्देश मोहाच्या फुलांकडे केवळ पारंपरिक वनोपज म्हणून न पाहता, शाश्वत उपजीविकेचा स्रोत आणि ग्रामीण उद्योजकतेचा पाया म्हणून पाहण्याची दृष्टी निर्माण करणे हा होता. मार्च–एप्रिल महिन्यांत जंगलात मोठ्या प्रमाणात पडणाऱ्या मोहाच्या फुलांचे वैज्ञानिक संकलन, साठवण, वाळवण आणि प्रक्रिया याबाबत सविस्तर माहिती देण्यात आली. विशेषतः सौर वाळवण यंत्राचा (Solar Dryer) वापर, गुणवत्तानियंत्रण, सेंद्रिय उत्पादनाची संकल्पना आणि बाजारपेठेतील ब्रँडिंग या बाबींचा समावेश या शैक्षणिक मांडणीत करण्यात आला.

डॉ. कैलास निखाडे यांनी मोहाच्या फुलांपासून तयार होणाऱ्या विविध मूल्यवर्धित उत्पादनांची माहिती देताना, त्यामधील रोजगारक्षमता अधोरेखित केली. मोहाचा चहा, कॅफिनमुक्त पेये, ऊर्जावर्धक लाडू, बिस्किटे, जॅम, जेली, सिरप आणि बियांपासून मिळणाऱ्या तेलावर आधारित साबण व क्रीम यांसारख्या उत्पादनांमुळे ग्रामीण भागात सूक्ष्म उद्योगांची संधी निर्माण होत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. कुपोषण निवारणासाठीही मोहावर आधारित खाद्यपदार्थ उपयुक्त ठरू शकतात, यावरही त्यांनी भर दिला.

कार्यक्रमात सादर करण्यात आलेल्या आर्थिक उदाहरणांमुळे विषय अधिक ठोस झाला. पूर्वी प्रतिकिलो १० ते २० रुपये दराने विकली जाणारी फुले, प्रक्रिया व ब्रँडिंगनंतर २०० ते ३०० रुपये प्रति किलो नफ्यापर्यंत पोहोचू शकतात, ही माहिती सहभागींसाठी विशेष लक्षवेधी ठरली. या पार्श्वभूमीवर महिला बचत गटांची भूमिका, संयुक्त वन व्यवस्थापन समित्यांचे योगदान आणि स्थानिक पातळीवर उभ्या राहणाऱ्या प्रक्रिया युनिट्सची गरज यावरही चर्चा झाली.

विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमात उत्साहाने सहभाग घेत ‘वनसंपत्ती ते उद्योजकता’ या संकल्पनेबाबत प्रश्न विचारले. काहींनी स्थानिक पातळीवर उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्तीवर आधारित स्टार्टअप्सची शक्यता मांडली. ग्रामीण विकास, महिला सक्षमीकरण आणि पर्यावरण संवर्धन या तिन्ही स्तरांवर मोहाचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आयोजक यशस्वी ठरले. उपक्रमाची मांडणी विषयसमृद्ध, स्थानिक वास्तवाशी जोडलेली आणि कृतीक्षम असल्याने सहभागींचा चांगला प्रतिसाद मिळाला.

“मोह हे केवळ जंगलात पडणारे फूल नाही; ते योग्य दृष्टी आणि प्रक्रिया मिळाल्यास अनेक कुटुंबांच्या उपजीविकेचा मजबूत आधार ठरू शकते,” असे प्रतिपादन डॉ. कैलास निखाडे यांनी केले.

अशा उपक्रमांमुळे स्थानिक वनोपजांकडे रोजगार, पोषण आणि उद्योजकता या तिन्ही दृष्टीने पाहण्याची नवी जाणीव निर्माण होते. तरुणांनी, महिला गटांनी आणि विद्यार्थ्यांनी अशा अभ्यासपूर्ण कार्यक्रमांमधून प्रेरणा घेऊन स्थानिक साधनसंपत्तीवर आधारित उपक्रम उभारण्यास पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनकडून पाणी बचत, पुनर्वापर आणि पर्यावरण-जागरूकतेवर मार्गदर्शन

भामरागड: येथे वाढत्या उन्हाळ्याच्या पार्श्वभूमीवर निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने जलसाक्षरता आणि पाणी संवर्धनावर आधारित एक उपयुक्त जनजागृती उपक्रम आयोजित करण्यात आला. या उपक्रमात उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई, दैनंदिन जीवनातील पाणी बचतीचे सोपे उपाय, तसेच पशू-पक्ष्यांसाठी पाण्याची व्यवस्था यांसारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली. संस्थापक अध्यक्ष डॉ. कैलास निखाडे यांनी सहभागी विद्यार्थी, नागरिक आणि निसर्गप्रेमींना व्यवहार्य मार्गदर्शन केले.

उपक्रमामागील मुख्य हेतू ‘पाणी बचत’ हा केवळ घोषवाक्यापुरता न ठेवता, तो जीवनशैलीचा भाग बनवणे हा होता. कार्यक्रमात पाण्याचा पुनर्वापर, घरगुती पाणी व्यवस्थापन, झाडांना योग्य वेळी पाणी देणे, नळांची गळती रोखणे, तसेच स्वयंपाकघरातील पाण्याचा नियोजनबद्ध वापर यांसारख्या बाबींची शास्त्रीय व व्यवहार्य मांडणी करण्यात आली. विशेषतः आर.ओ. वॉटर प्युरिफायरमधून बाहेर पडणारे पाणी, भाज्या-फळे धुतलेले पाणी आणि डाळ-तांदूळ धुतलेले पाणी यांचा पुनर्वापर कसा करता येतो, याची उदाहरणांसह माहिती देण्यात आली.

डॉ. कैलास निखाडे यांनी मार्गदर्शन करताना सांगितले की, पाणी ही अशी नैसर्गिक संपत्ती आहे, जी निर्माण करण्याची क्षमता आजही कोणत्याही प्रयोगशाळेकडे नाही. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा जबाबदारीने वापर करणे ही काळाची गरज आहे. उन्हाळ्यात झाडांना सकाळी किंवा संध्याकाळी पाणी दिल्यास बाष्पीभवन कमी होते, तर घरातील थेंब-थेंब गळणारे नळ दिवसाला अनेक लिटर पाणी वाया घालवतात, अशा सूक्ष्म पण महत्त्वाच्या बाबी त्यांनी लक्षात आणून दिल्या.

या उपक्रमाचा विशेष भाग म्हणजे ‘मानवाबरोबरच निसर्गासाठीही पाणी’ ही संकल्पना. अंगणात, गॅलरीत किंवा शाळा-कॉलेज परिसरात पक्ष्यांसाठी पाण्याची भांडी ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले. मात्र डासांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी हे पाणी दररोज बदलणे आवश्यक असल्याचेही सांगण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी या चर्चेत उत्साहाने सहभाग घेतला आणि स्वतःच्या घरात पाणी बचतीचे कोणते उपाय करता येतील, यावर प्रत्यक्ष कल्पना मांडल्या.

उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे संदेशाची साधी, लोकाभिमुख आणि वैज्ञानिक सांगड. ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ आणि ‘पाणी वाचवा, जग वाचवा’ या संकल्पना केवळ प्रचारापुरत्या न ठेवता, कृतीत उतरवण्याची दिशा या कार्यक्रमातून मिळाली. आयोजकांच्या नियोजनबद्ध प्रयत्नांमुळे हा उपक्रम माहितीपर असण्याबरोबरच कृतीप्रवणही ठरला.

“आज वाचवलेला पाण्याचा प्रत्येक थेंब उद्याच्या जीवनाचा आधार ठरू शकतो; म्हणून पाणी वापरा, पण अपव्यय टाळा,” असे प्रतिपादन डॉ. कैलास निखाडे यांनी केले.

उन्हाळ्याच्या पार्श्वभूमीवर अशा जनजागृती उपक्रमांची गरज अधिक तीव्रतेने जाणवते. प्रत्येक घर, प्रत्येक विद्यार्थी आणि प्रत्येक नागरिकाने पाणी बचतीचा वैयक्तिक संकल्प केला, तरच भविष्यातील पाणी-संकटाला समर्थपणे तोंड देता येईल.

भामरागड: येथे निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने आंब्याला येणाऱ्या बहराचा (मोहोराचा) सखोल अभ्यास उपक्रम राबविण्यात आला. या अभ्यासात आंब्याच्या फळधारणेसाठी निर्णायक ठरणाऱ्या मोहोर टप्प्याचे प्रत्यक्ष निरीक्षण करण्यात आले. संस्थापक अध्यक्ष डॉ. कैलास निखाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पार पडलेल्या या उपक्रमात गावकरी, शेतकरी आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने सहभागी झाले होते.

आंब्याचा मोहोर हा साधारणतः नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या कालावधीत येतो आणि याच टप्प्यावर संपूर्ण हंगामाचे उत्पादन अवलंबून असते, हे या उपक्रमाचे केंद्रबिंदू होते. योग्य छाटणी, खत व्यवस्थापन, तसेच तुडतुडे व भुरीसारख्या किडी-रोगांवर नियंत्रणासाठी आवश्यक फवारणी (सप्तामृत) याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले. डॉ. बावसकर टेक्नॉलॉजीसह विविध कृषी संशोधन स्रोतांचा संदर्भ देत, बाहार व्यवस्थापन योग्य केल्यास मोहोरगळ थांबवता येते आणि दर्जेदार उत्पादन मिळते, हे उदाहरणांसह स्पष्ट करण्यात आले.

डॉ. कैलास निखाडे यांनी हवामानाचा मोहोरावर होणारा परिणाम सोप्या भाषेत समजावून सांगितला. “यावर्षी हवामान स्थिर राहिले, तर आंब्याचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात वाढलेले दिसेल आणि सर्वसामान्यांना भरपूर आंबा उपलब्ध होईल; मात्र अचानक हवामान बदल झाल्यास मोहोर गळून उत्पादनात मोठी घट येऊ शकते,” असा अभ्यासाधारित अंदाज त्यांनी मांडला.

कार्यक्रमात मार्गदर्शन करताना डॉ. संतोष डाखरे यांनीही यावर्षी आंब्याचा बहर समाधानकारक असून योग्य काळजी घेतल्यास शेतकऱ्यांना चांगले उत्पादन मिळू शकते, असे मत व्यक्त केले. विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष झाडांवरील मोहोर पाहून प्रश्न विचारले, नोंदी केल्या आणि हवामान–उत्पादन यातील परस्परसंबंध समजून घेतला. अभ्यासपूर्ण नियोजन आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रावर आधारित मांडणीमुळे हा उपक्रम केवळ माहितीपर न राहता उपयुक्त ठरला.

“आंब्याचा मोहोर समजून घेतला, तर अर्धे उत्पादन आपल्या हातात येते,” असे डॉ. कैलास निखाडे यांनी सहभागी शेतकऱ्यांशी संवाद साधताना सांगितले.

अशा उपक्रमांमुळे कृषीशिक्षण, स्थानिक अनुभव आणि शास्त्रीय माहिती यांचा सुंदर संगम साधला जातो. भविष्यातही अशा अभ्यासपूर्ण कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होऊन आधुनिक व शाश्वत शेतीकडे वाटचाल करण्याचे आवाहन आयोजकांनी केले.

भामरागड: येथे निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने स्थानिक जैवविविधतेवर केंद्रित एक अभ्यासपूर्ण शैक्षणिक उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमात बोर (Indian Jujube / Ziziphus mauritiana) या पारंपरिक व पौष्टिक फळझाडाच्या घटत्या प्रमाणावर सखोल चर्चा करण्यात आली. फाउंडेशनचे अध्यक्ष डॉ. कैलास निखाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली झालेल्या या उपक्रमात प्राध्यापक, विद्यार्थी आणि निसर्गप्रेमी सहभागी झाले होते.

या उपक्रमामागील मुख्य उद्देश केवळ माहिती देणे नव्हता, तर वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून बोराच्या जैविक, पोषणमूल्यात्मक आणि सांस्कृतिक महत्त्वाची मांडणी करणे हा होता. सादरीकरणात बोराचे शास्त्रीय वर्गीकरण (Rhamnaceae कुल, Ziziphus वंश), भारतात आढळणाऱ्या सुमारे १७ वन्य जाती, तसेच गावरान व कलमी (उमराण, कडाका, चुहारा, मेहरुण) प्रकारांमधील फरक स्पष्ट करण्यात आला. विद्यार्थ्यांसाठी तयार केलेल्या अभ्याससामग्रीत बोराच्या पानांची रचना, काटेरी फांद्या, फुलोऱ्यांचा कालावधी (एप्रिल–ऑक्टोबर) आणि फळधारणेची प्रक्रिया यांचा शास्त्रीय तपशील समाविष्ट होता.

डॉ. निखाडे यांनी आपल्या मार्गदर्शक भाषणात बोराच्या पोषणमूल्यांकडे लक्ष वेधले. व्हिटॅमिन C, A, B-कॉम्प्लेक्स, फायबर, पोटॅशियम, फॉस्फरस, लोह आणि झिंक यांसारख्या घटकांमुळे रोगप्रतिकारशक्ती वाढणे, पचन सुधारणे आणि मेंदूच्या आरोग्यास मदत होते, असे त्यांनी उदाहरणांसह सांगितले. पारंपरिक वापर—ताजी फळे, वाळवून तयार केलेली बोरकूट पावडर, तसेच सर्दी-खोकल्यावर औषधी उपयोग—यांचीही नोंद विद्यार्थ्यांनी घेतली.

कार्यक्रमाचा महत्त्वाचा भाग म्हणजे फाउंडेशनने केलेल्या क्षेत्रीय निरीक्षणांचा आढावा. गेल्या काही वर्षांत गावोगावी मोठ्या प्रमाणावर बोरझाडांची तोड झाल्याने त्यांचे नैसर्गिक अस्तित्व कमी होत असल्याचे आकडेवारीसह मांडण्यात आले. पूर्वी शाळेत डब्यात हमखास दिसणारी बोरे आज बाजारातही क्वचितच दिसतात, ही बाब विद्यार्थ्यांच्या चर्चेतून पुढे आली. यामुळे ‘संवर्धनाशिवाय पर्याय नाही’ हा निष्कर्ष शास्त्रीय पद्धतीने अधोरेखित करण्यात आला.

विद्यार्थ्यांनी या सत्रात सक्रिय सहभाग घेत प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून आपले निरीक्षण मांडले. काही विद्यार्थ्यांनी आपल्या गावातील झाडांची सद्यस्थिती नोंदवून पुढील अभ्यासासाठी माहिती संकलन करण्याची तयारी दर्शवली, ही बाब उपक्रमाच्या शैक्षणिक फलश्रुतीची साक्ष देणारी ठरली. नियोजन, अभ्याससामग्री आणि विषयाची मांडणी यामुळे हा उपक्रम केवळ माहितीपर न राहता अभ्यासपूर्ण आणि प्रेरक ठरला.

“बोर ही केवळ आठवणीतील फळझाड न राहता अभ्यास, संवर्धन आणि पुनर्लागवडीचा विषय बनला पाहिजे; अन्यथा ही वनस्पती पुढील पिढीला पुस्तकांतच दिसेल,” असे मत डॉ. कैलास निखाडे यांनी व्यक्त केले.

अशा उपक्रमांमुळे स्थानिक जैवविविधतेबाबत शास्त्रीय जाणीव निर्माण होते. वाचकांनी आणि विद्यार्थ्यांनी पुढील काळात आपल्या परिसरातील पारंपरिक वृक्षांचे निरीक्षण, नोंद आणि संवर्धनासाठी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन आयोजकांनी केले.

भामरागड येथे निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने ‘झाडे लावा, झाडे जगवा’ हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या व ग्रामस्थांच्या उत्स्फूर्त सहभागातून राबविण्यात आला. फाउंडेशनचे अध्यक्ष प्रा. कैलास विठ्ठल निखाडे यांच्या संकल्पनेतून या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक संदेशासोबतच या उपक्रमात प्रत्यक्ष झाडे लावून व त्यांचे संवर्धन करण्याचा दृढ निश्चय विद्यार्थ्यांनी व्यक्त केला.

या कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट केवळ प्रतीकात्मक झाडलावणी करणे नव्हते, तर पर्यावरण संवर्धनाची सातत्यपूर्ण सवय रुजवणे हे होते. प्रा. निखाडे यांनी आपल्या भाषणात सांगितले की, झाडे केवळ ऑक्सिजनचा पुरवठा करत नाहीत, तर जलचक्र, जमिनीचा धूप थांबवणे आणि हवामानाचा समतोल राखणे यात मोलाचे योगदान देतात. सध्याच्या प्रदूषणाच्या युगात झाडे लावणे ही काळाची खरी गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

विद्यार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने सहभाग घेत झाडलावणीत सक्रिय भूमिका बजावली. त्यातील काहींनी झाडांना नाव देऊन त्यांचे पालनपोषण करण्याची जबाबदारी स्वीकारली, ही या उपक्रमाची विशेष बाब ठरली. सामाजिक कार्यकर्ते विवेक येरगुडे यांनी या उपक्रमात विशेष मदत केली. कार्यक्रमाचे नियोजन, साहित्य व्यवस्थापन आणि विद्यार्थ्यांचा सहभाग सुनिश्चित करण्यासाठी फाउंडेशनच्या कार्यकर्त्यांनी परिश्रम घेतले.

“झाड लावणे हा फक्त एक दिवसाचा कार्यक्रम नाही, तर आयुष्यभर चालणारी जबाबदारी आहे,” असे तृतीय वर्ष  विद्यार्थिनीने व्यक्त केले.

अशा सामाजिक व शैक्षणिक उपक्रमांमुळे तरुण पिढीला पर्यावरणाविषयी जबाबदारीची जाणीव होते आणि सामूहिक सहभागातून ग्रामविकास व पर्यावरण संरक्षणाचा मार्ग दृढ होतो. भविष्यातही या उपक्रमाची व्याप्ती वाढवून अधिकाधिक लोकांना सहभागी करण्याचा संकल्प आयोजकांनी व्यक्त केला.

भामरागड येथील राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालयात डॉ. एस.आर. रंगनाथन यांच्या जयंतीनिमित्त ज्ञान, वाचन व ग्रंथालयप्रेमाची प्रेरणा देणारा विशेष कार्यक्रम उत्साहात पार पडला. सरस्वती माता, राजे विश्वेश्वरराव महाराज व डॉ. रंगनाथन यांच्या प्रतिमांचे पूजन मान्यवरांच्या हस्ते करण्यात आले. कार्यक्रमाला प्राचार्य, प्राध्यापक, ग्रंथपाल आणि विद्यार्थ्यांची उपस्थिती लक्षणीय होती.

या कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट केवळ जयंती साजरी करणे नव्हते, तर विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची सवय जोपासणे, मोबाईल वापर कमी करून ग्रंथालयाचा जास्तीत जास्त उपयोग करण्याचा संदेश देणे होते. प्रमुख पाहुणे डॉ. संतोष डाखरे यांनी विद्यार्थ्यांनी वाचनात गुंतून ज्ञानसंपादन करावे, हीच खरी प्रगतीची गुरुकिल्ली असल्याचे सांगितले. डॉ. कैलास निखाडे यांनी डॉ. रंगनाथन यांच्या जीवनकार्याचा आढावा घेत त्यांच्या ग्रंथालय विज्ञानातील अपूर्व योगदानावर प्रकाश टाकला.

संजय खंडारकर यांनी वाचनाने ज्ञानात भर पडते हे अधोरेखित करत, महान व्यक्तिमत्त्वे वाचनातूनच घडतात अशी उदाहरणे दिली. सौ. मंजुषा गावंडे यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या वाचनप्रेमाची प्रेरणादायी उदाहरणे मांडली. अध्यक्षीय भाषणात प्रा. चिन्ना चालुरकर यांनी डॉ. रंगनाथन हे ग्रंथालय विकासाचे शिल्पकार असल्याचे नमूद केले.

कार्यक्रमाच्या निमित्ताने आयोजित ग्रंथ-प्रदर्शनाचे उद्घाटन मान्यवरांच्या हस्ते झाले. हे प्रदर्शन सर्वांसाठी खुले ठेवण्यात आले असून, विद्यार्थ्यांनी त्याचा उत्साहाने लाभ घेत समाधान व्यक्त केले.

“ग्रंथालयात घालवलेला प्रत्येक क्षण माझ्या भविष्यासाठी मौल्यवान आहे,” असे महाविद्यालयातील विद्यार्थिनींनी समाधानाने सांगितले.

अशा प्रकारच्या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची सवय रुजते आणि ज्ञानवृद्धीचा मार्ग अधिक भक्कम होतो. महाविद्यालय पुढील काळातही अशा शैक्षणिक व प्रेरणादायी कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यास कटिबद्ध आहे.

विद्यार्थ्यांनी घेतला गुरुप्रेमाचा अनोखा अनुभव; निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनचा प्रेरणादायक उपक्रम

भामरागड येथील राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालयात निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या वतीने गुरुपौर्णिमेनिमित्त गुरूंचा सन्मान सोहळा उत्साहात साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे अध्यक्षस्थानी होते, तर उद्घाटन डॉ. संतोष डाखरे यांच्या हस्ते झाले. विविध क्षेत्रातील प्राध्यापकांचा शाल, श्रीफळ व ग्रंथ देऊन सन्मान करण्यात आला.

गुरुपौर्णिमा म्हणजे केवळ धार्मिक सण नाही, तर आपल्या आयुष्यातील गुरूंप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस. हेच उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेवून निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनचे अध्यक्ष व संस्थापक डॉ. कैलास व्ही. निखाडे यांनी या उपक्रमाची संकल्पना मांडली.
कार्यक्रमात प्रमुख पाहुणे म्हणून प्रा. विनायक मोराडे व श्री. प्रशांत आगलावे उपस्थित होते. या वेळी प्रा. प्रमोद घोनमोडे, प्रा. संतोष डाखरे, आणि प्रा. विनायक मोराडे यांचा विद्यार्थ्यांच्या वतीने शाल, श्रीफळ आणि पुस्तक देऊन गौरव करण्यात आला.

डॉ. निखाडे यांनी आपल्या प्रास्ताविकेत गुरुचे शैक्षणिक, सामाजिक व नैतिक योगदान विशद करताना सांगितले की, "गुरु म्हणजे केवळ ज्ञानदाते नसून जीवनदृष्टी देणारे दिव्य व्यक्तिमत्त्व असते."

प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी अध्यक्षीय भाषणात "गुरु विना मार्ग नाही" असा संदेश देत, विद्यार्थ्यांनी गुरूंशी नातं केवळ अभ्यासापुरतं न ठेवता जीवनभर जपावं, असे विचार मांडले.

प्रा. डॉ. संतोष डाखरे यांनी गुरुचे महान कार्य सांगताना, गुरूंचा अनुभव विद्यार्थ्यांच्या भविष्याचा पाया ठरतो, असे सांगितले.

कार्यक्रमाचे संचालन प्रा. विनायक मोराडे यांनी प्रभावीपणे केले, तर आभार प्रदर्शन श्री. प्रशांत आगलावे यांनी केले. कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी सुनिल ताजणे, बंडु बोन्डे, विवेक येरगुडे, आणि रमेश गांडगे यांनी विशेष प्रयत्न केले.

"या कार्यक्रमामुळे आम्हाला आमच्या गुरूंच्या योगदानाची जाणीव झाली. अशा कार्यक्रमांनी आमचं मनोबल उंचावलं आहे."

— तृतीय वर्ष वाणिज्य विभाग विद्यार्थी 

अशा अर्थपूर्ण उपक्रमांनी विद्यार्थ्यांमध्ये गुरुंच्या प्रती आदरभाव वाढतो. निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशनच्या पुढील शैक्षणिक व सामाजिक कार्यक्रमात सहभागी व्हा आणि परिवर्तनाचा भाग व्हा! 

भामरागडमध्ये ‘निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशन’च्या पुढाकारातून रानभाज्या अभ्यास व संवर्धन महोत्सवाचे यशस्वी आयोजन

भामरागड येथे ‘निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशन’च्या संकल्पनेतून आणि डॉ. कैलास व्ही. निखाडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पारंपरिक आहारसंस्कृती व आदिवासी ज्ञानसंपदेच्या अभ्यासाला चालना देणारा रानभाज्या अभ्यास, जनजागृती व संवर्धन महोत्सव नुकताच उत्साहात पार पडला. राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय व राजे धर्मराव विद्यालय (कनिष्ठ महाविद्यालय), भामरागड यांच्या संयुक्त विद्यमाने झालेल्या या शैक्षणिक उपक्रमाने विद्यार्थ्यांना स्थानिक जैवविविधतेचे महत्त्व अधोरेखित करून दिले.

कार्यक्रमाचे अध्यक्ष डॉ. संतोष डाखरे होते, तर उद्घाटन प्रा. डॉ. प्रमोद सं. घोनमोडे यांच्या हस्ते झाले. कु. एम. बी. गावडे, श्री. एस.एच. खंडारकर, श्री. एस.पी. गावडे, श्री. सि.यु. घोडे, श्री. डी.पी. चालुरकर व कु. एस.एच. झलके यांनी प्रमुख पाहुणे म्हणून आपली उपस्थिती नोंदवली.

प्रास्ताविकामध्ये डॉ. निखाडे यांनी रानभाज्यांची व्याख्या करताना सांगितले की, निसर्गतः उगवणाऱ्या या वनस्पतींमध्ये खनिजे, जीवनसत्त्वे, आणि औषधी गुणधर्म आढळतात. त्या केवळ पारंपरिक अन्न म्हणून नव्हे तर आरोग्य रक्षणासाठीही उपयुक्त ठरतात. आदिवासी समाज आजही आपल्या आहारात या वनस्पतींचा प्रामुख्याने उपयोग करतो.

या कार्यक्रमात ‘निसर्ग अभ्यासक फाउंडेशन’चे "निसर्गाचा ध्यास, निसर्ग अभ्यास!" हे गीत डॉ. डाखरे यांच्या लेखणीतून साकारले गेले असून, या गीताचे विमोचन करण्यात आले. त्यांनी गीतामागचा आशय विद्यार्थ्यांना समजावून सांगताना निसर्गाशी आपले नाते कसे जपावे यावर भर दिला.

उद्घाटनपर भाषणात प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी भारतातील ४२७ आदिवासी जमातींपैकी महाराष्ट्रातील ४७ जमाती रानभाज्यांचा कसा वापर करतात, याची माहिती दिली. जगभरात वनस्पतींच्या सुमारे ३२ लाख ८३ हजार प्रजाती असून, भारतीय आदिवासी १५३० हून अधिक वनस्पती खाण्यासाठी वापरतात, ही माहिती विशेष लक्षवेधी ठरली.

श्री. शैलेश गावडे आणि श्री. एस.एच. खंडारकर यांनी रानभाज्यांचे आरोग्यदायी उपयोग व त्यांचे सामाजिक-आर्थिक महत्त्व विशद केले. अध्यक्षीय भाषणात डॉ. डाखरे यांनी या अभ्यासाचा कालावधी संपूर्ण जुलै ते ऑगस्ट महिन्यापर्यंत असणार असल्याचे स्पष्ट केले. यामध्ये नव्या रानभाज्यांचा शोध, त्यांचे वर्गीकरण व संवर्धन यावर भर दिला जाणार आहे.

याच दरम्यान रानभाज्यांवरील निबंध स्पर्धाही आयोजित करण्यात आली आहे. यामध्ये सहभागी विद्यार्थ्यांना स्थानिक खाद्यसंस्कृतीची सखोल जाण प्राप्त होणार आहे. कार्यक्रमाचे संचालन कु. अस्मिता डागला यांनी अत्यंत नेटकेपणाने पार पाडले, तर आभार प्रदर्शन श्री. घोडे सरांनी केले.

कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी सुनील ताजणे, बंडू बोन्डे, विवेक येरगुडे, रमेश गांडगे या कार्यकर्त्यांनी समर्पित प्रयत्न केले. संपूर्ण उपक्रमाने शैक्षणिक दृष्टिकोनासोबतच पर्यावरणपूरक विचारांचा प्रसार केला आहे.

निर्सग अभ्यासक फाउंडेशन'च्या मार्गदर्शनाखाली आयोजित विशेष सत्रातून आदिवासी खाद्यसंस्कृतीचे शास्त्रशुद्ध भान आणि रानभाज्यांचे औषधी उपयोग उलगडले

भामरागड – शहरी जीवनशैलीत आरोग्य समस्यांचे वाढते प्रमाण पाहता, नैसर्गिक आणि पारंपरिक आहारपद्धतीकडे वळण्याची गरज अधिक ठळक झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर, चंद्रपूर जिल्ह्यातील महाविद्यालयात 'रानभाज्या खा, स्वस्थ रहा' या विषयावर एक अभ्यासपूर्ण सत्र नुकतेच संपन्न झाले. 'निर्सग अभ्यासक फाउंडेशन'चे अध्यक्ष प्रा. डॉ. कैलास निखाडे यांच्या सखोल मार्गदर्शनातून विद्यार्थ्यांना आदिवासी समाजातील रानभाज्यांच्या उपयोगाचा शास्त्रशुद्ध परिचय मिळाला.

या सत्रात प्रा. डॉ. निखाडे यांनी आदिवासी समाजाचे पारंपरिक अन्नसंस्कार, ऋतुनुसार बदलणाऱ्या रानभाज्यांचे विविध प्रकार, त्यांचे आहारमूल्य, तसेच आरोग्यावरील फायदे यांची मांडणी आकडेवारीसह केली. त्यांनी सांगितले की, भारतभरात १५३० हून अधिक वनस्पती खाद्य म्हणून वापरल्या जातात. त्यात ५२१ हिरव्या भाज्या, १०१ फुलभाज्या, ६४७ फळभाज्या आणि १४५ कंद समाविष्ट आहेत. विशेषतः चंद्रपूर जिल्ह्यातील कोळी, गोंड, गोवारी, आणि ढिवर जमातींमध्ये सुमारे २५ रानभाज्या दररोजच्या जेवणाचा भाग आहेत.

उदाहरणादाखल, 'तांदुळजा', 'घोळ', 'कुरडू', 'कर्टोली', 'आघाडा' यांसारख्या रानभाज्यांचे औषधी उपयोग आणि आहारातील भूमिका स्पष्ट करण्यात आली. मधुमेह, पचनविकार, खोकला आदींसाठी विशिष्ट वनस्पती कशा उपयुक्त ठरतात, याचेही सविस्तर विवेचन करण्यात आले. उपस्थित विद्यार्थ्यांनी केवळ व्याख्यान ऐकून समाधान न मानता काही रानभाज्यांचे प्रत्यक्ष निरीक्षण करून त्यांचे नाव, उपयोग आणि ऋतुनुसार उपलब्धता याचे लघुनोंद तयार केल्या.

या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, केवळ पर्यावरणशास्त्र किंवा वनस्पतिशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांसाठीच नव्हे, तर सर्व शाखांतील विद्यार्थ्यांना आदिवासी जीवनशैलीचा आणि अन्नसंपत्तीचा आदरपूर्वक अभ्यास करून शाश्वत आरोग्याकडे वाटचाल करण्याची प्रेरणा मिळाली. कार्यक्रमाच्या आयोजनात महाविद्यालयाच्या अभ्यास मंडळाने आणि 'निर्सग अभ्यासक फाउंडेशन'च्या स्वयंसेवकांनी मोठी भूमिका बजावली. स्थानिक पातळीवरील नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा सखोल अभ्यास करण्याचा हा उपक्रम भविष्यात विद्यार्थ्यांमधील संशोधनाची बीजे पेरणारा ठरेल, असे मत महाविद्यालयीन प्राध्यापकांनी व्यक्त केले.

भामरागड: राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय भामरागड येथे जगदगुरू संत तुकाराम महाराज अध्यासन केंद्र, गोंडवाना विद्यापीठाच्या वतीने आयोजित आंतरमहाविद्यालयीन वक्तृत्व स्पर्धा मोठ्या उत्साहात पार पडली. या स्पर्धेसाठी विद्यापीठाने पाच महाविद्यालयांची निवड केली होती, ज्यामध्ये भामरागड येथील महाविद्यालयाचा समावेश होता.

स्पर्धेचे उद्घाटन प्रा. कांचन धुर्वे (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी) यांच्या हस्ते झाले. कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्रा. सि. एम. चालुरकर होते. परीक्षक मंडळात प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे आणि प्रा. डॉ. सुनंदा पाल (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी) यांचा समावेश होता. प्रमुख पाहुणे प्रा. डॉ. संतोष डाखरे आणि प्रा. अतुल खोब्रागडे यांनीही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले.

कार्यक्रमाचे समन्वयक प्रा. डॉ. कैलास व्हि. निखाडे यांनी स्पर्धेचे नियम आणि उद्दिष्टे स्पष्ट केली. वक्तृत्व कौशल्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते, ज्यामध्ये १२ विद्यार्थी भामरागड महाविद्यालयाचे, तर २ विद्यार्थी अहेरी येथून सहभागी झाले होते.

स्पर्धेचे विजेते:

• प्रथम क्रमांक: कु. योगिता मुरमुरवार (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी)
• द्वितीय क्रमांक: कु. ममता भांडेकर (राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड)
• तृतीय क्रमांक: श्री. किरण कुरसामी (राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड)

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन कु. रोहिणी पुंगाटी यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन कु. ममता भांडेकर यांनी व्यक्त केले. या यशस्वी कार्यक्रमासाठी श्री. बंडू बोन्डे, श्री. सुनील ताजणे, तसेच विद्यार्थ्यांनी आणि विद्यार्थिनींनी परिश्रम घेतले.

ग्रामविकास आणि समाजसेवा उपक्रमांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांचा सहभाग

भामरागड: राष्ट्रीय सेवा योजना (रासेयो) शिबिराचा शुभारंभ मौजे लाहेरी येथे उत्साहात संपन्न झाला. या शिबिराचे उद्घाटन गावाच्या सरपंच सौ. राजेश्वरी बोगामी आणि पुण्यनगरीचे शहर प्रतिनिधी श्री. कविश्वर मुकूदवार यांच्या हस्ते करण्यात आले. कार्यक्रमाचे अध्यक्षस्थान प्रा. सि. एम. चालुरकर यांनी भूषविले, तर प्रमुख पाहुणे म्हणून डॉ. के. व्हि. निखाडे यांची उपस्थिती होती.

शिबिराच्या प्रारंभी रासेयो कार्यक्रमाधिकारी डॉ. एस. एम. डोहणे यांनी प्रास्ताविकात शिबिराच्या उद्दिष्टांवर प्रकाश टाकला. त्यांनी विद्यार्थ्यांना ग्रामविकास आणि समाजसेवेचे महत्त्व समजावून दिले. शिबिरात विविध उपक्रमांचे आयोजन करण्यात आले असून त्यामध्ये स्वच्छता मोहिमा, ग्रामसुधारणा प्रकल्प, आरोग्य शिबिरे आणि पर्यावरण संवर्धन कार्यक्रमांचा समावेश आहे.

ग्रंथालय विभाग प्रमुख प्रा. विनायक मोराळे, प्रा. प्रशांत आगलावे, आणि लोखंडे मॅडम यांनीही या शिबिरात मार्गदर्शन केले. शिबिराचे सूत्रसंचलन डॉ. एस. एस. डाखरे यांनी उत्कृष्टरीत्या पार पाडले, तर आभारप्रदर्शन प्रा. विशाल तावेडे यांनी केले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी श्री. ताजणे, श्री. बंडू बोन्डे, श्री. विवेक आणि शिबिरातील विद्यार्थ्यांनी विशेष परिश्रम घेतले. शिबिरात विद्यार्थ्यांनी ग्रामस्थांशी संवाद साधत त्यांच्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला.

भामरागड: महाराष्ट्र शासनाच्या "वाचन संकल्प महाराष्ट्राचा" या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाअंतर्गत राजे विश्वेश्वर कला-वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड येथे 16 जानेवारी 2025 रोजी "पुस्तक परीक्षण व कथन स्पर्धा" आयोजित करण्यात आली. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी प्रा. सि. एम. चालुरकर होते, तर प्रमुख पाहुणे म्हणून डॉ. एस. एम. डोहणे, डॉ. पी. एस. घोनमोडे, डॉ. एस. एस. डाखरे, डॉ. के. व्हि. निखाडे, आणि प्रा. व्हि. एस. तावडे हे मान्यवर उपस्थित होते.

कार्यक्रमाची सुरुवात सरस्वती व सत्यवान महाराज यांच्या प्रतिमेचे पूजन करून करण्यात आली. अध्यक्षीय भाषणात प्रा. चालुरकर सरांनी विद्यार्थ्यांना वाचन संस्कृती जोपासण्याचे महत्त्व पटवून दिले. त्यांनी म्हटले, "स्पर्धा कोणतीही असो, नियमित वाचन केल्याशिवाय व्यक्ती स्पर्धात्मक जगात यशस्वी होऊ शकत नाही."

डॉ. डोहणे यांनी वाचनाचा विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक व वैचारिक विकासावर होणारा प्रभाव अधोरेखित केला. डॉ. घोनमोडे यांनी सतत वाचनाची सवय कशी आवश्यक आहे हे स्पष्ट केले, तर डॉ. डाखरे यांनी प्रत्यक्ष कथनाद्वारे विद्यार्थ्यांची मने जिंकली. डॉ. निखाडे यांनी पुस्तक परीक्षण आणि स्पर्धात्मक सहभागाचे महत्त्व समजावून दिले.

स्पर्धेमध्ये विद्यार्थ्यांनी निबंधांचे वाचन केले व आपले विचार सादर केले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रा. विनायक मोराळे यांनी अतिशय प्रभावीपणे पार पाडले, तर आभार प्रदर्शन विद्यार्थी किरण कुरसामी यांनी केले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी श्री. बंडू बोन्डे आणि महाविद्यालयातील कर्मचाऱ्यांनी विशेष परिश्रम घेतले. विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमाद्वारे वाचन संस्कृतीशी नवी नाळ जोडली, असे निरीक्षण मान्यवरांनी नोंदवले.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या संकल्पनांवर विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन

भामरागड: बदलत्या शैक्षणिक गरजांसोबत विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शिक्षणपद्धतीत बदल गरजेचा आहे, असे मत प्रा. विकास चित्ते यांनी व्यक्त केले. राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालय भामरागड येथे 15 जानेवारी रोजी आयोजित 'स्कूल कनेक्ट 2.0' या विशेष कार्यशाळेत ते प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून बोलत होते. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 (NEP 2020) अंतर्गत मांडण्यात आलेल्या संकल्पनांचा विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासक्रमाशी संबंध कसा आहे, यावर त्यांनी सखोल मार्गदर्शन केले.

कार्यशाळेच्या अध्यक्षस्थानी महाविद्यालयाचे प्राचार्य श्री. एस. एच. खंडारकर होते. प्रमुख पाहुण्यांमध्ये जय पेरसापेन आश्रम शाळेचे मुख्याध्यापक श्री. शाईनअली सय्यद, कु. एम. बी. गावंडे मॅडम, श्री. विनोद नन्नावरे, प्रा. सि. एम. चालुरकर, प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे आणि प्रा. विनायक मोराळे यांचा समावेश होता.

कार्यक्रमाचे उद्घाटन करताना प्रा. डॉ. प्रफुल नांदे यांनी NEP 2020 च्या संकल्पनांचा विद्यार्थ्यांच्या भावी शिक्षणात उपयोग कसा होईल यावर भाष्य केले. कार्यशाळेत भंगवतराव आश्रम शाळा, जय पेरसापेन हायस्कूल, राजे धर्मराव हायस्कूल आणि साई प्रसाद वाणिज्य महाविद्यालयातील इयत्ता 9वी व 10वीच्या विद्यार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने सहभाग घेतला.

कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक प्रा. डॉ. कैलास व्हि. निखाडे यांनी केले, तर सुत्रसंचालन प्रा. डॉ. संतोष सं. डाखरे यांनी प्रभावीपणे पार पाडले. आभारप्रदर्शन प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी केले. या कार्यशाळेच्या यशस्वीतेसाठी श्री. बंडू बोन्डे, श्री. विवेक येरगुडे, श्री. रमेश गाडगे तसेच शाळेच्या शिक्षक आणि कर्मचाऱ्यांनी महत्त्वपूर्ण सहकार्य केले.

विद्यार्थ्यांनी राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या अंतर्गत होणाऱ्या बदलांचे महत्व समजून घेतले. व्याख्यानांदरम्यान उपस्थित विद्यार्थ्यांनी विचारलेल्या प्रश्नांना मान्यवरांनी विस्तृत उत्तरे दिली, ज्यामुळे चर्चासत्र अत्यंत माहितीपूर्ण ठरले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनाबद्दल सर्व स्तरातून समाधान व्यक्त करण्यात आले.

वाचन संस्कृतीला प्रोत्साहन देत, विद्यार्थ्यांसाठी वाचनाचे महत्त्व अधोरेखित

भामरागड: राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालयात वाचन प्रेरणा दिन आणि ग्रंथप्रदर्शनाचा विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला, ज्यामध्ये विद्यार्थ्यांना वाचनाचे महत्त्व आणि डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचे प्रेरणादायी जीवन समजावून देण्यात आले. या कार्यक्रमात विविध मान्यवरांनी उपस्थिती लावून विद्यार्थ्यांना वाचन संस्कृतीकडे आकर्षित करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण विचार मांडले.

कार्यक्रमाची सुरुवात डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम, सरस्वती माते आणि विश्वेश्वरराव महाराज यांच्या प्रतिमांचे पूजन करून झाली. या कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्रा. चालुरकर सर होते, तर प्रमुख पाहुणे म्हणून डॉ. प्रमोद घोनमोडे, डॉ. संतोष डाखरे, डॉ. कैलास व्हि. निखाडे आणि डॉ. सुरेश डोहणे उपस्थित होते. 

ग्रंथपाल प्रा. विनायक मोराळे यांनी डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जीवनावर प्रकाश टाकला आणि विद्यार्थ्यांना वाचनातून आपले ज्ञान कसे वाढवावे याचे मार्गदर्शन केले. अध्यक्ष प्रा. चालुरकर यांनी वाचन हे स्पर्धात्मक युगात टिकण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे असे सांगितले, तर डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी शिक्षणाच्या व्यापक दृष्टिकोनाबद्दल चर्चा केली.

प्रा. डॉ. कैलास व्हि. निखाडे यांनी स्वप्नांचे महत्त्व समजावताना सांगितले की, "स्वप्न ती नसतात जी आपण झोपेत पाहतो, स्वप्न ती असतात जी आपल्याला झोपू देत नाहीत." यामुळे विद्यार्थ्यांनी आपल्या ध्येयांच्या दिशेने सातत्याने प्रयत्नशील राहावे, असा संदेश दिला. डॉ. संतोष डाखरे यांनी डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या विचारांचे महत्त्व पटवून दिले, तर डॉ. सुरेश डोहणे यांनी वाचनाची महत्त्वपूर्ण भूमिका विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात कशी असावी यावर जोर दिला.

या कार्यक्रमात बी. ए. च्या विद्यार्थिनी पुष्पा होयामी आणि ममता भांडेकर यांनी आपले मनोगत व्यक्त करत विद्यार्थ्यांना वाचनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. कार्यक्रमाचे सुत्रसंचालन साक्षी भांडेकर यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन नागेश आलाम यांनी केले.

महाविद्यालयातील विद्यार्थी, शिक्षकेतर कर्मचारी आणि विशेषतः श्री. बंडू बोन्डे यांच्या परिश्रमामुळे हा कार्यक्रम यशस्वी झाला. राष्ट्रगीताने कार्यक्रमाची सांगता करण्यात आली.

विविध खेळांच्या आयोजनाद्वारे छात्रांना शारीरिक आणि मानसिक विकासाची संधी

    भामरागड (प्रा. कैलास निखाडे): राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालयात मेजर ध्यानचंद यांचा जन्मदिवस राष्ट्रीय क्रीडा दिवस म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. शारीरिक शिक्षण विभागाच्या वतीने आयोजित या विशेष कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांसाठी विविध खेळांच्या स्पर्धा घेण्यात आल्या. महाविद्यालयाच्या प्राचार्य डॉ. हेमराज जी. लाड यांच्या अध्यक्षतेखाली पार पडलेल्या या कार्यक्रमाने विद्यार्थ्यांना खेळाच्या माध्यमातून शारीरिक व मानसिक विकासाची संधी उपलब्ध करून दिली.

    प्रमुख पाहुणे प्रा. चालुरकर यांनी मेजर ध्यानचंद यांच्या जीवनातील प्रेरणादायी प्रसंगांची विस्तृत माहिती दिली, ज्यातून विद्यार्थ्यांना खेळांच्या प्रति आदरभाव वाढवता आला. प्रा.डॉ. संतोष डाखरे यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये खेळांविषयी रुची निर्माण करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन केले. प्रा.डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी अथक परिश्रमाने स्वतःला कसे घडवावे यावर विचार मांडले, तर प्रा.डॉ. सुरेश डोहाने यांनी खेळाचा अभ्यासाइतकाच महत्त्व असल्याचे विद्यार्थ्यांना पटवून दिले.

    कार्यक्रमाचे आयोजक प्रा. विशाल सुरेंद्र तावेडे यांनी खेळांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांचे व्यक्तिमत्व कसे विकसित होते यावर प्रकाश टाकला. '३ एच' - (हांड, हार्ट, हार्डवर्क) च्या मदतीने संघर्षाला कसे आत्मसात करावे याबद्दल प्रा. विनायक मोराळे यांनी उपयुक्त सल्ला दिला. प्रा.डॉ कैलास निखाडे यांनी खेळा च्या माध्यमातून विध्यार्थी करीअर करू शकता या बद्दल मागदर्शन केलं. यामुळे विद्यार्थ्यांना शारीरिक शिक्षणाच्या महत्त्वाची जाणीव झाली आणि खेळांच्या प्रति त्यांची ओढ अधिक वृद्धिंगत झाली.

    कार्यक्रमाचे संचालन B.A तृतीय वर्षाच्या छात्र ममता भांडेकर आणि स्वप्निल कूरुस्वामी यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन किरण कुरुस्वामी यांनी मानले. या कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनात श्री. बंडू बोन्डे यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते. महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांच्या हजेरीने कार्यक्रमाला विशेष रंगत आली, ज्यामुळे राष्ट्रीय क्रीडा दिवसाचे महत्त्व अधिक अधोरेखित झाले.

राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालयात पर्यावरण रक्षणासाठी झाडांना राखी बांधून रक्षाबंधन कार्यक्रम साजरा

भामरागड, २० ऑगस्ट २०२४: राजे विश्वेश्वरराव कला वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड येथील भूगोल विभागाच्या वतीने पर्यावरण संरक्षणाच्या उद्देशाने अनोखा रक्षाबंधन कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी झाडांना राखी बांधून त्यांच्या संरक्षणाची शपथ घेतली, आणि "झाडे जगवा, झाडे लावा" हा संदेश दिला.

कार्यक्रमाचे नेतृत्व भूगोल विभागाचे प्रमुख डॉ. कैलास व्हि. निखाडे यांनी केले. त्यांनी पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी या उपक्रमाचे महत्त्व स्पष्ट केले आणि प्रत्येकाने झाडांचे संवर्धन करण्यासाठी सक्रिय योगदान देण्याचे आवाहन केले. या प्रसंगी महाविद्यालयाचे जेष्ठ प्राध्यापक डॉ. प्रमोद घोनमोडे यांनी अध्यक्षीय भाषणात पर्यावरण संतुलन राखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना सांगितल्या, ज्यात विद्यार्थ्यांचा सहभाग अधिकाधिक वाढविण्यावर भर दिला.

प्रमुख पाहुणे म्हणून राज्यशास्त्र विभाग प्रमुख डॉ. संतोष सं. डाखरे यांनी उपस्थितांना पर्यावरणाचे महत्त्व समजावून सांगितले. त्यांनी विद्यार्थ्यांना पर्यावरण रक्षणाच्या कार्यात सहभागी होण्याचे आणि निसर्गाशी नाते घट्ट करण्याचे आवाहन केले. यावेळी प्रा. मोरानडे यांनी झाडांच्या संवर्धनासाठी उपयुक्त उपाययोजनांवर प्रकाश टाकला, तर प्रा. विशाल तायडे यांनी झाडांच्या फायदे स्पष्ट करून त्यांच्या संरक्षणाची आवश्यकता अधोरेखित केली.

कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी श्री. बंडू बोन्डे यांनी महत्त्वपूर्ण मदत केली. या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरण रक्षणाच्या दिशेने एक नवा दृष्टिकोन निर्माण झाला असून, स्थानिक समाजातही या उपक्रमाचे कौतुक होत आहे.

पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये जागरूकता वाढली असून, भविष्यात अशा प्रकारच्या उपक्रमांची अधिक गरज असल्याचे मत उपस्थितांनी व्यक्त केले. अशा कार्यक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांचे निसर्गाशी नाते अधिक घट्ट होत असून, त्यांच्या जीवनात पर्यावरण रक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित होत आहे.

    भामरागड: राजे विश्वेश्वरराव कला-वाणिज्य महाविद्द्यालयात नुकताच राष्ट्रीय ग्रंथालय दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. या विशेष प्रसंगी महाविद्यालयात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले होते, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना वाचनाची आवड वाढविण्यासाठी प्रेरणा मिळाली.

    कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्रा. सी. एम. चालूरकर सर यांनी आपल्या मनोगतातून ग्रंथालयाचे महत्त्व आणि वाचन संस्कृतीचा विकास कसा होऊ शकतो, यावर प्रकाश टाकला. त्याचबरोबर, प्रा. हकीम सर यांच्या हस्ते कार्यक्रमाचे उद्घाटन करण्यात आले. प्रा. हकीम सर यांनी आपल्या भाषणात ग्रंथालयांच्या महत्त्वाची वाचक वर्गाला जाणीव करून दिली आणि विद्यार्थ्यांनी ग्रंथालयाचा अधिकाधिक वापर कसा करावा याबाबत सल्ला दिला.

    या कार्यक्रमाचे आयोजन ग्रंथालय विभागाने केले होते, ज्यासाठी महाविद्यालयातील शिक्षक व शिक्षकेत्तर कर्मचाऱ्यांनी विशेष परिश्रम घेतले. त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे हा कार्यक्रम यशस्वी ठरला.

    राष्ट्रीय ग्रंथालय दिवस साजरा करण्यामागचा उद्देश विद्यार्थ्यांना ग्रंथालयाच्या सेवांबद्दल जागरूक करणे आणि वाचनाची आवड निर्माण करणे हा होता. विविध ग्रंथांचे प्रदर्शन, पुस्तक वाचन स्पर्धा आणि चर्चा सत्र यांसारख्या उपक्रमांनी या कार्यक्रमाची शोभा वाढवली.

    या उपक्रमात विद्यार्थ्यांचा प्रतिसाद उत्साहवर्धक होता, ज्यामुळे ग्रंथालयाच्या भविष्यकालीन उपक्रमांसाठी प्रेरणा मिळाली. महाविद्यालयाच्या या सृजनशील उपक्रमांमुळे विद्यार्थी वाचन संस्कृतीकडे अधिकाधिक आकर्षित होतील, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.