ISS वर कार्यशाळा यशस्वी — विज्ञानप्रेमींनी घेतला अंतराळाचा अनुभव

अंतराळात उंच भरारी, अहेरीत ज्ञानाची खुमारी!

१७ जुलै २०२५ रोजी राजे धर्मराव विज्ञान महाविद्यालय, अहेरी येथे एक दिवसीय कार्यशाळेच्या माध्यमातून आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक (ISS) या वैश्विक उपक्रमाचा अभ्यास करण्यात आला. भौतिकशास्त्र विभागाच्या पुढाकाराने घेण्यात आलेल्या या कार्यक्रमात महाविद्यालयातील शेकडो विद्यार्थी, शिक्षकवृंद व विज्ञानप्रेमींनी भाग घेतला. यामध्ये ज्ञान, जिज्ञासा आणि विज्ञानप्रेरणेचा सुंदर संगम अनुभवायला मिळाला.

या कार्यशाळेचा उद्देश स्पष्ट होता—विद्यार्थ्यांना जागतिक पातळीवरील अंतराळ संशोधनाची ओळख करून देणे. तंत्रज्ञान, जागतिक सहकार्य आणि विज्ञानाच्या आकाशगंगेत ISS चे स्थान समजावून देणे हा कार्यशाळेचा मुख्य हेतू होता. भौतिकशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. अतुल खोब्रागडे यांच्या संकल्पनेतून साकारलेला हा उपक्रम, विज्ञानाच्या आविष्काराला स्थानिक पातळीवर घेऊन आला.

कार्यक्रमाची सुरुवात प्राचार्य प्रा. रमेश हलामी यांच्या हस्ते झाली. त्यांनी स्वर्गीय राजे सत्यवानराव महाराज यांच्या स्मृतीला अभिवादन करून कार्यशाळेचे उद्घाटन केले. उद्घाटनाच्या सत्रात भौतिकशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. अतुल खोब्रागडे यांनी ISS हे केवळ अंतराळातील प्रयोगशाळा नसून, मानवतेच्या सहकार्याचे प्रतीक असल्याचे विवेचन केले. त्यानंतर प्रा. अनिकेत गोंडे यांनी विद्यार्थ्यांना सजीव सादरीकरणाच्या माध्यमातून खालील मुद्द्यांवर प्रकाश टाकला:

• आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, रचना व निर्माण प्रक्रियेतील सहकार्य

• सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणातील विज्ञान प्रयोगांचे व्हिडीओ प्रदर्शन

• स्थानकातील अंतराळवीरांचे दैनंदिन जीवन दाखवणाऱ्या आभासी भ्रमण सत्रांचा समावेश

कार्यशाळेतील सर्व सत्रे परस्परसंवादी होती, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांचा सहभाग अधिक सजीव व सखोल झाला. विद्यार्थ्यांनी ISS वरील जीवनपद्धती समजून घेतली आणि अंतराळ विज्ञानाबाबत नव्या दृष्टिकोनाने विचार करण्यास प्रवृत्त झाले.

प्राचार्य प्रा. रमेश हलामी यांनी आपले विचार मांडताना म्हटले, “अंतराळ विज्ञान ही केवळ भविष्यातील संकल्पना नसून, ती आजच्या पिढीसाठी एक प्रेरणादायी वास्तव आहे. अशा कार्यशाळा विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन वृद्धिंगत करण्यास उपयुक्त ठरतात.”

कार्यशाळेच्या सांगता सत्रात प्रा. आदेश मंचालवार यांनी संयोजन समितीचे कौतुक करत, प्रत्येक सहभागी सदस्याचे आभार मानले. प्रा. श्यामल बिस्वास, प्रा. कुणाल वणकर, डॉ. अरविंद राठोड, प्रा. कांचन धुर्वे, प्रा. व्येकटेश इप्पाला यांच्या कौशल्यपूर्ण सहकार्याने कार्यक्रम यशस्वीरित्या पार पडला.

 “या कार्यशाळेमुळे मला अंतराळात काम कसे केले जाते, याची सखोल समज मिळाली. अशा सत्रांनी मला वैज्ञानिक क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी प्रेरणा मिळाली आहे.”

- विद्यार्थिनी महेक सय्यद 

या उपक्रमाच्या यशस्वीतेमुळे परिसरातील इतर महाविद्यालयांसाठीही एक मार्गदर्शक ठरला आहे. भविष्यातील अशा शैक्षणिक उपक्रमांना अधिकाधिक विद्यार्थ्यांनी सहभागी व्हावे, हीच आयोजकांची अपेक्षा आहे.

भामरागड: राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय भामरागड येथे जगदगुरू संत तुकाराम महाराज अध्यासन केंद्र, गोंडवाना विद्यापीठाच्या वतीने आयोजित आंतरमहाविद्यालयीन वक्तृत्व स्पर्धा मोठ्या उत्साहात पार पडली. या स्पर्धेसाठी विद्यापीठाने पाच महाविद्यालयांची निवड केली होती, ज्यामध्ये भामरागड येथील महाविद्यालयाचा समावेश होता.

स्पर्धेचे उद्घाटन प्रा. कांचन धुर्वे (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी) यांच्या हस्ते झाले. कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्रा. सि. एम. चालुरकर होते. परीक्षक मंडळात प्रा. डॉ. प्रमोद घोनमोडे आणि प्रा. डॉ. सुनंदा पाल (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी) यांचा समावेश होता. प्रमुख पाहुणे प्रा. डॉ. संतोष डाखरे आणि प्रा. अतुल खोब्रागडे यांनीही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले.

कार्यक्रमाचे समन्वयक प्रा. डॉ. कैलास व्हि. निखाडे यांनी स्पर्धेचे नियम आणि उद्दिष्टे स्पष्ट केली. वक्तृत्व कौशल्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते, ज्यामध्ये १२ विद्यार्थी भामरागड महाविद्यालयाचे, तर २ विद्यार्थी अहेरी येथून सहभागी झाले होते.

स्पर्धेचे विजेते:

• प्रथम क्रमांक: कु. योगिता मुरमुरवार (राजे धर्मराव सायन्स महाविद्यालय, अहेरी)
• द्वितीय क्रमांक: कु. ममता भांडेकर (राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड)
• तृतीय क्रमांक: श्री. किरण कुरसामी (राजे विश्वेश्वरराव कला व वाणिज्य महाविद्यालय, भामरागड)

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन कु. रोहिणी पुंगाटी यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन कु. ममता भांडेकर यांनी व्यक्त केले. या यशस्वी कार्यक्रमासाठी श्री. बंडू बोन्डे, श्री. सुनील ताजणे, तसेच विद्यार्थ्यांनी आणि विद्यार्थिनींनी परिश्रम घेतले.

    अहेरी: राजे धर्मराव विज्ञान महाविद्यालय, अहेरी येथे फिजिक्स विभागाच्या वतीने आणि नव्याने स्थापन झालेल्या फिजिक्स क्लबच्या माध्यमातून नॅशनल स्पेस डे मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्रा. रमेश हलामी होते, तर प्रमुख अतिथी म्हणून प्रा. तानाजी मोरे उपस्थित होते.

    कार्यक्रमाची सुरुवात भारतीय अवकाश विज्ञानाचे जनक विक्रम साराभाई यांच्या फोटो पूजनाने करण्यात आली. प्रा. रमेश हलामी यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणातून विद्यार्थ्यांना  अंतराळ विज्ञानाबद्दल माहिती दिली. त्यांनी भारताच्या अंतराळ क्षेत्रातील योगदान आणि भविष्यातील संधी यावरही प्रकाश टाकला. 

    यानंतर उपस्थित विद्यार्थ्यांना चंद्रयान ३ बाबत लघु माहितीपट दाखवण्यात आले, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक संशोधनाची आवड आणि प्रेरणा निर्माण झाली. माहितीपटानंतर ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा घेण्यात आली. प्रश्नमंजुषा यशस्वीपणे उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देण्यात आले. या प्रसंगी विद्यार्थ्यांनी बनवलेल्या पोस्टर्सचे प्रदर्शनही आयोजित करण्यात आले होते.

    कार्यक्रमाचे संचालन प्रा. अतुल खोब्रागडे यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन प्रा. अनिकेत गोंडे यांनी केले. या कार्यक्रमास डॉ. सुनंदा पाल, प्रा. कुणाल वनकर, डॉ. अरविंद राठोड, प्रा. कांचन धुर्वे तसेच प्राध्यापक वर्ग, शिक्षकेतर कर्मचारी, आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

    या कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनाने विद्यार्थी, शिक्षक, आणि कर्मचारी वर्गात वैज्ञानिक विचारसरणीची रुजवण झाली असून, भविष्यातील वैज्ञानिक संशोधनासाठी एक सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे.

अहेरी : येथील राजे धर्मराव विज्ञान महाविद्यालयाच्या रसायनशास्त्र विभागातील ४० विद्यार्थ्यांचा जत्था गुरूवारी २२ फेब्रुवारी 2024 रोजी चंद्रपूर जिल्ह्यातील विविध ऐतिहासिक व औद्योगिक स्थळांचा शैक्षणिक दौरा करून आला. त्यांच्यासोबत शामल विश्वास, अतुल खोब्रागडे, डॉ.सुनंदा पाल आणि कुणाल वनकर हे चार प्राध्यापक होते.

विद्यार्थ्यांनी माणिकगड किल्ल्याला भेट दिली, नागा राजांनी 9 CE मध्ये बांधलेला एक प्राचीन डोंगरी किल्ला. विद्यार्थ्यांनी किल्ल्याचा इतिहास आणि स्थापत्य, तसेच त्याच्याशी संबंधित दंतकथा आणि पुराणकथा जाणून घेतल्या. लोखंडी पट्ट्यांनी बनवलेली तोफ आणि एका छोट्या धरणाजवळ राणीचा महालही त्यांना दिसला. येथील स्थानिकांसाठी पवित्र श्रद्धास्थान असलेल्या हेमाडपंथी श्री विष्णू मंदिरात विद्यार्थ्यांनी दुपारच्या जेवणाचा आनंद घेतला.  

विद्यार्थ्यांनी गडचांदूरजवळील अमलनल्ला नदीवर असलेल्या अमलनल्ला धरणालाही भेट दिली. धरणाचा वापर सिंचनासाठी केला जातो. विद्यार्थ्यांनी धरणाची रचना आणि कार्यप्रणाली, तसेच धरणाचे पर्यावरणीय आणि सामाजिक परिणामांचे निरीक्षण केले.

 उप्परवाही येथील अंबुजा मराठा सिमेंट वर्क्स या सिमेंट प्लांटलाही विद्यार्थ्यांनी अल्पावधीत भेट दिली. हा प्लांट 2000 मध्ये स्थापन झाला आणि त्याची वार्षिक उत्पादन क्षमता 4.75 दशलक्ष टन आहे. विद्यार्थ्यांनी घरगुती ढाब्यावर रात्रीचे जेवण देखील केले, तिथे ते पाहुण्यांना घरी शिजवलेले अन्न देतात.

हा दौरा विद्यार्थ्यांसाठी एक उत्तम शिकण्याचा अनुभव होता, कारण त्यांना या प्रदेशातील ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि औद्योगिक पैलू पाहायला मिळाले. या दौऱ्यामुळे त्यांना त्यांची जिज्ञासा, निरीक्षण आणि संवाद कौशल्य विकसित करण्यास मदत झाली. विद्यार्थ्यांनी सहलीचे आयोजन केल्याबद्दल महाविद्यालयाचे आभार व्यक्त केले.